Kwidzyn-Górki-Rakowiec-Licze-Ośno-Szadowo-Brokowo-Tychnowy-Biały Dwór-Podzamcze-Mareza-Kwidzyn

0,00  km  -  Kwidzyn

Rajd rozpoczynamy spod dworca kolejowego jadąc w prawo. Po lewej stronie mijamy dwie kamienice z początku XX w. z wysokimi mieszkalnymi poddaszami i wiszącymi balkonami. W głębi dworzec PKS i Zakłady Elektrotechniki Motoryzacyjnej.  Kolejne kamienice secesyjno-eklektyczne pochodzą z początków XX w. po minięciu ich dojeżdżamy do zabudowań najstarszego w Prusach Zachodnich młyna parowego. Przejeżdżamy przez rondo Jana Pawła II i jedziemy nadal wzdłuż torów kolejowych. Z lewej strony kilka domów z początku XX w. i pudełkowate osiedle mieszkaniowe „Spółdzielcze”. Skręcamy w prawo i przez wiadukt zbudowany na początku XX w. wjeżdżamy na rondo. Jedziemy prosto ul. Warszawską. Obok skrzyżowania z ul. Piastowską znajduje się duży ogród w którym w latach 1822-1825 kwidzyńscy wolnomularze wznieśli swoją siedzibę. Znajdowały się tam trzy sale, pomieszczenia boczne, mieszkanie zarządcy, weranda i uroczy park z kortami tenisowymi. Loża masońska „Pod Złotą Harfą” działała od 1803 do 1935 r. Od 1948 r. zamieszkały tu przybyłe z Łucka siostry benedyktynki-misjonarki. Ul. Warszawska twardą nawierzchnię otrzymała w 1857 r.Dojeżdżamy do mostu na Liwie. Tu w 1824 r. wybudowany został młyn Górki, zburzony w latach 60-tych. Na przełomie XIX/XX w. istniało tu bardzo popularne kąpielisko z którego bardzo chętnie korzystali mieszkańcy Kwidzyna.

2,00  km  -  Górki

Po przejechaniu 150 m znajdujemy się w Górkach.

Polskie osadnictwo sięga wczesnego średniowiecza, a osada nosiła nazwę Wojsławice. W XIV w. znalazła się w rękach Kapituły Pomezańskiej. Losy Górek związane są z losami Kwidzyna. Skręcamy w prawo i dojeżdżamy do dworku, którego remont jest zapowiedziany. Parterowy, zbudowany w XVIII w., kilkakrotnie przebudowywany. W latach 1910-1934 majątek Górki należał do Jana i Celiny Kowalskich i w czasie przygotowań do plebiscytu na Powiślu (11.07.1920 r.) był ostoją polskości. To tu w maju i czerwcu 1920 r. Kowalscy przyjmowali Stefana Żeromskiego, Jana Kasprowicza i Władysława Kozickiego. Po wojnie działał tu kombinat PGR. Obok dworku znajdował się park z którego niewiele już zostało.

Jedziemy pod górkę w stronę Prabut. Droga asfaltowa, jeden ze średniowiecznych traktów handlowych. Po obu stronach rozległe pola uprawne.

6,00  km  -  Rakowiec

Powoli zbliżamy się do Rakowca. Na tych terenach osadnictwo znane jest już z czasów rzymskich. W 1293 r. biskup pomezański Henryk lokował wieś na prawie chełmińskim. Sołtysi otrzymali co dziesiąty łan wolny od podatków, trzecią część dochodów sądowych, karczmę oraz ławę chlebową i jatkę mięsną. Osadnicy otrzymali 11 lat wolnizny. Wielokrotnie niszczona w czasie wojen polsko-krzyżackich. Przez wieś przejeżdżał w 1807 r. Napoleon Bonaparte.Kościół zbudowany został w latach 1330-1340, przebudowany na początku XVIII w. Gotycki, murowany z cegły, jednonawowy z kwadratową wieżą od wschodu i kruchtą od zachodu. Elewacja zachodnia ze schodkowym szczytem, rozczłonkowanym blendami o łuku ostrym. Ołtarz główny i ambona z 1734 r. Za ołtarzem głównym kamienne płyty nagrobne z XVII w. W kościele znajdują się granitowe kropielnice z XV i XVI w.  Obok znajduje się ceglana, dwukondygnacyjna, neogotycka plebania z XIX w. Na uboczu wsi dwór myśliwski z początku XX w. Obecnie wieś to nie tylko zabudowania wzdłuż drogi, ale również nowo wybudowane domy w pewnej odległości od centrum wsi.

11,0  km  -  Licze

Jedziemy szosą lekko pofałdowaną. Liczne pagórki dodają uroku przebywanej trasie. Mijamy kilka „oczek” wodnych z licznym ptactwem wodnym i błotnym. Krajobraz urozmaicony. W prawo droga do Otoczyna, Moraw i Wandowa. Zbliżamy się do wsi Licze. Początkowy okres powstania i rozwoju wsi związany jest z Rakowcem. Wieś wielokrotnie zmieniała właścicieli, ale również wielokrotnie była niszczona. Największe straty zanotowała w 1520 r. kiedy to wojska polskie całkowicie ją zniszczyły. W Liczu w 1635 roku prowadzone były rokowania polsko-szwedzkie zakończone podpisaniem pokoju w Sztumskiej Wsi.

W 1664 r. zbudowano dwór na rzucie prostokąta z cegły palonej, wczesnobarokowy. Gzymsy wykonano z dębowego drewna, a detale ornamentalne z piaskowca. Od frontu znajduje się kwadratowy przedsionek z posadzką marmurową w układzie szachownicowym. W hallu drewniany strop malowany z inskrypcjami, opiewającymi uroki życia doczesnego. Dzięki uprzejmości właścicieli dworku możemy go zwiedzić.

14,0  km  -  Ośno

Na skrzyżowaniu skręcamy w lewo i jedziemy w stronę Ośna. Z prawej strony mijamy Zespół  Szkół  w Liczu. Jedziemy dalej mijając zabudowania gospodarcze i przejeżdżamy przez przejazd kolejowy linii Kwidzyn – Prabuty. Niestety, jeżdżą już tylko pociągi towarowe. Za kolejnymi zakrętami mijamy z lewej strony zabudowania dawnego PGR Ośno. Wtedy też wybudowano sześć budynków mieszkalnych. Teraz część zakładu znajduje się w rękach prywatnych.

Osiągamy skrzyżowanie. Z lewej strony zbudowany w ciekawym stylu dom z 1922 r., za nim sklep i potwornie zarośnięty park. Znajdował się tu kiedyś pałac, a są mieszkańcy, którzy pamiętają zabawy taneczne organizowane w nim do 1948 r. Wieś znana z dokumentów już na początku XIV w. Lokowana w 1328 r. na prawie chełmińskim. Sołtys posiadał dziesiąty łan wolny, pobierał trzecią część opłat sądowych i miał prawo prowadzenia karczmy. Wielokrotnie niszczona. Przestała istnieć po działaniach wojennych 1520 r.

Przejeżdżamy przez wieś. Po prawej stronie, pod lasem, stary poniemiecki cmentarz. Jedziemy prosto mając po obydwu stronach las.

15,0  km  -  Szadowo

W średniowieczu były to tereny porośnięte puszczą. Dopiero w pierwszej połowie XIV w. została lokowana wieś na prawie chełmińskim. Po zniszczeniach z wojen polsko-krzyżackich wieś odbudowana w połowie XVI w. od XVI w. działa młyn i tartak. Wykorzystywana była siła rzeki Liwy. Po 1945 r. uruchomiono młyn. Obecnie tylko elektrownia. Zapora piętrząca wodę. Dużo wędkarzy.

Teren bardzo uroczy. Z lewej strony dawny młyn. Za nim remontowany budynek mieszkalny. Całość uroczo położona między odnogami Liwy i otoczona lasem. Za drugim mostem skręcamy w prawo i zatrzymujemy się na odpoczynek. Można rozpalić ognisko i posiedzieć nad wodą. Przebiega tu pieszy szlak zielony – „Szlak Napoleoński” lub zwany też „Szlak rzeki Liwy”.

18,0  km  -  skrzyżowanie

20,0  km  -  Brokowo

Początki osadnictwa znane są z I w. p.n.e. Do początków XIII w. było tu osadnictwo polskie. W 1303 r. Dytrych Stango lokował wieś. Wielokrotnie niszczona w czasie wojen i przemarszów wojska. Zmieniali się również właściciele wsi. W latach 1945-1955 nosiła nazwę Brukawa.

21,0  km  -  skrzyżowanie

Skręcamy w prawo i jedziemy w stronę Tychnów. Droga prowadzi wśród pól uprawnych.

Przed przejazdem kolejowym skręcamy w prawo i zatrzymujemy się przed kapliczką przydrożną, najstarszą w powiecie kwidzyńskim. Zbudowana w 1853 r. z kamienia granitowego i cegły. We wnęce znajduje się rzeźba św. Rocha z laską w ręku. Szkoda, że nie jest konserwowana, a niszczeje i wymaga natychmiastowych prac.

25,0  km  -  Tychnowy

Tereny wsi w 1236 r. od mistrza krajowego Hermana Balka otrzymał Dytrych von Diepenau. Następnie dobra tychnowskie nabył Dytrych Stango, który lokował Tychnowy. Pod koniec XIII w. był drewniany kościół, a murowany został zbudowany na początkuXIV w. Podrugim pokoju toruńskim (1466 r.) dobra tychnowskie znalazły się w Prusach Królewskich i wchodziły w skład województwa malborskiego (należały do Polski).

W 1912 r. założony został polski Bank Ludowy. Wieś była silnym ośrodkiem walki o Polskość tych ziem. W czasie plebiscytu na Powiślu (11.07.1920 r.) większość mieszkańców głosowała za przynależnością do Polski.

Zasłużonymi w krzewieniu polskości byli miejscowi proboszczowie: Piotr Baranowski (1805-1901) i Eryk Gross (1862-1935). Po 1945 r. Tychnowy stały się gminą wiejską. Od 1945 r. działa szkoła podstawowa, rozbudowana w latach 1992-1994.

Zatrzymujemy się przed kościołem, Orientowany, salowy na rzucie prostokąta. Ceglany na podmurówce kamiennej, z prezbiterium zamkniętym ścianą prostą, oskarpowany w narożach. Na początku XVII w. przebudowano wnętrze kościoła i założono sklepienie gwiaździste z żebrem przewodnim. U nasady sklepienia wsporniki kamienne przedstawiające kartusze herbowe polskich rodów. Szczyt wschodni schodkowy ze sterczynami i blendami. Ołtarz główny, konfesjonały, chór i ambona pochodzą z XVIII w., a ołtarze boczne z XIX w.  Kościół zawsze był katolicki.

Wokół kościoła znajduje się cmentarz na którym jest kilka starszych grobów. Pochowani zostali tu wspomniani proboszczowie, jak i działacze polonijni.

Wychodzimy z kościoła i ostrożnie przechodzimy na drugą stronę szosy. Mijamy sklepy i pierwszą drogą w lewo jedziemy w stronę Białego Dworu. Mijamy pojedyncze gospodarstwa rolne. Z prawej strony szkoła, duże osiedle domków jednorodzinnych i oczyszczalnia ścieków. Jedziemy cały czas z górki. Przy drodze skręcającej w prawo zatrzymujemy się. Tu również skręca pieszy szlak czerwony. 

27,0 km  -  skrzyżowanie do Białego Dworu – cmentarz

Znajdujemy się w pobliżu jednego z największych cmentarzy poniemieckich w powiecie kwidzyńskim. Wchodzimy na cmentarz i zwiedzamy. Zachował się dawny układ cmentarza, ale wiele grobów jest zniszczonych. Możemy jednak kilkanaście napisów odczytać. Wychodzimy z cmentarza i jedziemy dalej drogą asfaltową. Dojeżdżamy do skrzyżowania z drogą Kwidzyn – Janowo. Skręcamy w lewo.

28,0  km -  Podzamcze

Kierujemy się w stronę Kwidzyna. Z prawej strony rozległa i żyzna Dolina Kwidzyńska gęsto poprzecinana kanałami. Z lewej strony stromo opadające skarpy Pojezierza Iławskiego, gęsto porośnięte drzewami i krzakami oraz poprzecinane licznymi wąwozami z ciekami wodnymi. U podnóża skarp przycupnięte gospodarstwa rolne i agroturystyczne.

Prace wykopaliskowe potwierdziły początki osadnictwa na okres rzymski. Istniało tu grodzisko wczesnośredniowieczne stanowiące element systemu obronnego Pomorza Gdańskiego. W 1236 r. Dytrych von Diepenau otrzymał od mistrza krajowego zakonu krzyżackiego Hermana Balka Mały Kwidzyn (Podzamcze) z przylegającymi doń 300 łanami flamandzkimi. Dzieje tej wsi były podobne jak leżących w pobliżu innych wsi. Wszystkie wojny jakie przetaczały się przez Ziemię Kwidzyńską nie ominęły Podzamcza i wieś wielokrotnie była niszczona.  

30,0 km  -  Mareza

W 1336 r. tereny wsi nadane zostały miastu Kwidzyn jako pastwiska. Dopiero w XVI w. powstał tu duży folwark – Mareski Dwór. Wybudowanie wałów wiślanych i całego systemu kanałów odwadniających umożliwiło sprowadzanie osadników i osadzanie na bardzo żyznej Żuławie Kwidzyńskiej.

Dojeżdżając do mostu na Liwie, z prawej strony, pod okazałym kasztanem (przed drewnianą budą) stoi najstarsza stella mennonicka w Dolinie Kwidzyńskiej.

31,5 km  -  Stella mennonicka

Postawiona została w 1798 r. dla Petera Schwartza i do dzisiaj zachowała się w bardzo dobrym stanie. Stoi na terenie niewielkiego cmentarza (teren podwyższony ponad okoliczne pole uprawne około pół metra), a z kilku stell zachowała się tylko ta.

Jedziemy teraz wzdłuż rzeki Liwa, mając ją po lewej stronie. Po dojechaniu do kolejnego mostu skręcamy w lewo i przejeżdżamy przez rzekę. Z lewej strony pomnikowe topole i powoli wspinamy się pod górę. Z lewej strony widoczne zarośnięte wzgórze na którym znajduje się stary poniemiecki cmentarz. Podobnie jak i inne mocno zdewastowany, a niewiele napisów można odczytać (znajdują się na szczycie obudowy grobowej). Następnie działki pracownicze.

33,0 km  -  cmentarz komunalny

 Po prawej stronie czynny, komunalny cmentarz. Dojeżdżamy do drogi łączącej Kwidzyn z Malborkiem. Skręcamy w prawo i jedziemy do skrzyżowania z ulicą Malborską. Następnie Sztumską, Braterstwa Narodów, 3 Maja i Kościuszki i dojeżdżamy do dworca PKP. Kilka domów z przełomu XIX/XX wieku.

36,0 km  -  PKP

Tekst:  Henryk  Michalik.