Gmina Ryjewo
POŁOŻENIE - Gmina Ryjewo położona jest w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w powiecie kwidzyńskim na szlaku średniowiecznych zamków krzyżackich Malborka, Sztumu i Kwidzyna. Obejmuje tereny leżące na skraju Pojezierza Iławskiego i Doliny Dolnej Wisły. Gmina podzielona jest na 12 sołectw a jej obszar wynosi 103,28 km2 i zamieszkuje ją 5.752 osób z czego 2.869 to mieszkańcy Ryjewa. Przez Ryjewo przebiega linia kolejowa łącząca wieś z okolicznymi miastami takimi jak: Sztum, Malbork, Gdańsk, Kwidzyn i Toruń. Dodatkową komunikację stanowi PKS i prywatna linia autobusowa.
HISTORIA - Liczne wykopaliska pochodzące z epoki żelaza tj. 800-150 r. p.n.e., między innymi groby kurhanowe oraz naczynia ceramiczne, świadczą o tym, że Ryjewo zamieszkiwane było już w czasach prehistorycznych. Pierwsze zapiski związane z Gminą Ryjewo dotyczą Straszewa z 1242 roku, zaś nazwa Ryjewo (Rehehof, Rehehoff) po raz pierwszy pojawiła się w dokumentach w 1387 roku. Do roku 1472 Ryjewo położone było w granicach ekonomii malborskiej, natomiast od 1466 do 1772 roku stanowiło część Korony. Ważnym wydarzeniem dla Ryjewa i okolic była zapoczątkowana w 1742 roku akcja osadzania na tych terenach mennonitów przybyłych z Holandii. W 1898 roku, Ryjewo wraz z większymi od siebie pod względem powierzchni miejscowościami Sarnowo i Cegiełkowo, zjednoczyły się i pod nazwą Ryjewo zostały gminą. W 1928 roku Ryjewo było zaliczane do największych gmin wiejskich w Prusach zachodnich. W okresie powojennym od 1945 roku było częścią powiatu kwidzyńskiego, natomiast w latach 1954-1975 należało do powiatu sztumskiego. W 1975 roku powiaty zlikwidowano, a Ryjewo, które dotąd należało do województwa gdańskiego, od czerwca 1975 roku weszło w skład nowo utworzonego województwa elbląskiego. Po kolejnej reformie administracyjnej od 1 stycznia 1999 roku, gmina ponownie znalazła się w obrębie powiatu kwidzyńskiego, który stał się częścią województwa pomorskiego. Kilkuwiekowa koegzystencja na terenach gminy Ryjewo ludności trzech wyznań: katolików, ewangelików oraz mennonitów pozostawiła liczne ślady przeszłości w postaci obiektów kultu religijnego, cmentarzy i domów mieszkalnych. W dawnej zabudowie rozpoznać można bez trudu charakterystyczne dla Holendrów budynki mieszkalne, stojące samodzielnie lub połączone z budynkami gospodarczymi w kształcie litery „L”.
WALORY TURYSTYCZNE - Gmina Ryjewo posiada znakomite walory turystyczne, doskonałe warunki do wypoczynku w ciszy i w spokoju wśród lasów oraz nieskażone środowisko naturalne. Położona jest na skraju niziny nadwiślańskiej, przecina ją zwarty kompleks leśny, stanowiący 25% jej powierzchni. Wspaniały las z kilkusetletnimi dębami zawiera nie tylko piękne okazy przyrodnicze, ale również różnego rodzaju osobliwości m.in. „drzewa boże” - dwa okazałe dęby rosnące w tylnej części ścieżki spacerowej opodal kąpieliska, świerk amerykański - daglezja przy drodze leśnej prowadzącej od kąpieliska do Nowej Wsi, egzotyczne drzewo orzechowe - orzech czarny rosnący przy Pensjonacie w Ryjewie, gaj z „drzewami życia” czy drzewa korkowe - żywotnik olbrzymi, który znajduje się za Domem Pomocy Społecznej w kierunku Mątek. Dla myśliwych niemiłą atrakcję stanowią lasy, w których spotkać można sarny, jelenie oraz dziki. Przez teren gminy przebiega też trasa rowerowa „Doliną Dolnej Wisły” i czerwony szlak pieszy - „szlak kopernikowski”, biegnący z Grudziądza do Olsztyna, a przy drodze w kierunku Sztumu wije się wzdłuż strumieni uchodzących do oczka wodnego urokliwa ścieżka spacerowa. Na terenie gminy znajdują się parkingi leśne z możliwością odpoczynku przy grillu czy ognisku. Na terenie gminy Ryjewo znajdują się gospodarstwa agroturystyczne oraz pensjonat. Malowniczo położone, z wieloma atrakcjami i ciekawymi propozycjami na spędzenie wolnego czasu, są w stanie zaspokoić oczekiwania nawet bardzo wybrednych gości. Często organizują różnego rodzaju ogniska, grille, wspólne wycieczki rowerowe i piesze oraz oferują wyżywienie przygotowane z produktów z własnych gospodarstw.
WARTO ZOBACZYĆ
• Mątowskie Pastwiska - znajduje się tutaj „zagroda mennonicka” z 1779 roku. Jest to drewniana, kryta strzechą chata, na podmurówce z cegły i kamienia polnego, posiada charakterystyczne drzwi połówkowe w części mieszkalnej oraz w pełni zachowany układ przestrzenny wnętrz. Zagroda mennonicka w Mątowskich Pastwiskach Źródło: SRTG „Liwa”
• W Mątowskich Pastwiskach i Rudnikach znajdują się mennonickie cmentarze. Można na nich podziwiać stelle, na odwrocie których znajdują się sentencjonalne napisy.
• W Ryjewie, Benowie, Klecewku i Trzcianie zachowały się cmentarze, które są świadectwem życia na tych terenach licznej społeczności wyznania ewangelickiego.
• W Ryjewie znajduje się neogotycki kościół pochodzący z 1895 roku, odbudowany i użytkowany obecnie jako świątynia katolicka p.w. bł. Michała Kozala.
• Kościół parafialny p.w. Świętej Rodziny w Ryjewie - zbudowany w latach 1908-1090. Jest to piękny neogotyk z czerwonej cegły, doskonale zachowany i malowniczo położony na wzgórzu, z którego rozciąga się wspaniały widok na Dolinę Wisły, okoliczne lasy i zamek w Gniewie. Budynek kościoła jest trójczłonowy, przykryty dwuspadowymi dachami, wnętrze: trójnawowe, halowe z wydzielonymi, prostokątnym prezbiterium, nakryte gwiaździstym sklepieniem podpartym dwoma rzędami ośmiobocznych filarów. Corocznie w pierwszą niedzielę przypadającą po 15 sierpnia odbywa się tu odpust ku czci Świętej Rodziny, na którą przybywają pielgrzymi z okolicznych miejscowości.
• Kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Benowie - neogotycki kościół zbudowany w latach 1881-1886, otoczony cmentarzem.
• Kościół p.w. św. Katarzyny w Straszewie - jest najstarszym kościołem na terenie Gminy Ryjewo. Zbudowany został w 1647 roku prawdopodobnie na reliktach wcześniejszej budowli z końca XIII lub początku XIV wieku. Kościół ten jest przykładem jednonawowego kościółka wiejskiego, pierwotnie być może ze stojącą nieopodal drewniana dzwonnicą. W 1819 roku do kościoła dobudowano wieżę, a w 1867 roku przeszedł gruntowny remont. Z parafii św. Katarzyny pochodził bł. ks. Władysław Demski, beatyfikowany przez Jana Pawła II w czerwcu 1999 roku.
• Na terenie gminy Ryjewo znajduje się wiele ciekawych architektonicznie kapliczek przydrożnych. Można je spotkać między innymi w Trzcianie, Straszewie czy Rudnikach.
• W Trzcianie znajdują się dwa Pomniki Pamięci Narodowej. Jeden to obelisk upamiętniający bitwę z czasu wojen szwedzkich, w której to Polacy przejrzeli strategię wroga i zaatakowali szwedzką armię w czasie odwrotu. Drugi natomiast to tablica ku czci trzech działaczy polonijnych: Antoniego Pacera, Antoniego Lewickiego i Teofila Sadowskiego, zamordowanych przez hitlerowców w obozie koncentracyjnym Stutthof.
• W Watkowicach Małych znajduje się warty zobaczenia park i budynek dworu.